Soms zijn de verschillen te groot om van te leren – Boundary crossing bij sensitieve onderwerpen in de klas
In deze bijdrage voor de rubriek Uitgelezen beschrijven we de belangrijkste bevindingen uit een recent gepubliceerd artikel in Education Sciences. In dat artikel beschrijven we ons onderzoek naar hoe docenten lesgeven over sensitieve onderwerpen, zoals terrorisme of het Israël-Palestina conflict. We gebruikten boundary crossing-theorie als conceptuele lens om de interviews en observaties te analyseren.
Dr. Bjorn Wansink (Universiteit Utrecht, Departement Educatie en Pedagogiek)
MSc Bob Timmer (Onderwijs.pro, Universiteit Utrecht)
Dr. Larike Bronkhorst (Universiteit Utrecht, Departement Educatie en Pedagogiek)
Leren van verschillen?
Zorgen over polarisatie in de samenleving nemen toe en, zoals vaker, wordt naar het onderwijs gekeken voor een oplossing voor dit probleem. Sensitieve onderwerpen in de klas vanuit verschillende perspectieven bespreken (zogeheten multiperspectiviteit), wordt aanbevolen om leerlingen in staat te stellen om te gaan met tegenstrijdige standpunten (Hess & McAvoy, 2014; Wansink. Et al., 2018). Echter, in de praktijk blijkt dat leraren kunnen worstelen met de morele beladenheid van bepaalde thema’s en perspectieven (Pace, 2021). Bijvoorbeeld bij het bespreken van het Israël-Palestina conflict, kunnen de emoties in de klas hoog oplopen. Daarnaast lijken verschillen tussen perspectieven soms onverenigbaar, zoals wanneer bevindingen over bijvoorbeeld long-covid ter discussie worden gesteld op basis van eigen ervaringen. Wij vroegen ons af hoe docenten navigeren tussen de spanningen tussen verschillende perspectieven en hoe ze deze spanningen benutten om leerlingen van te laten leren.
Verschillen als leerpotentieel
Boundary crossing-theorie benadrukt dat verschillen tussen praktijken, mensen en perspectieven soms lastig te overbruggen kunnen zijn, maar ook leerpotentieel hebben. Verschil tussen perspectieven tijdens gesprekken over controversiële onderwerpen kan dus een motor zijn voor leren. Op basis van het werk van Akkerman en Bakker (2011) onderscheiden we vier mechanismen die tot leren kunnen leiden: identificatie, coördinatie, reflectie en transformatie. Of en hoe docenten deze leermechanismen benutten tijdens het lesgeven over controversiële onderwerpen, is nog niet bekend.
We hebben elf leraren gevraagd een les te geven over een controversieel onderwerp vanuit een didactiek van multiperspectiviteit. Deze elf lessen zijn geobserveerd en we hebben de docenten daarna geinterviewd. De interviews en observaties zijn geanalyseerd aan de hand van deze vier mechanismen.
Resultaten
De resultaten wijzen op twee kwalitatief verschillende benaderingen van multiperspectiviteit bij het lesgeven over controversiële onderwerpen, met bijbehorende verschillen in leermechanismen (i.e. identificatie, coördinatie, reflectie en transformatie): een academische en persoonlijke benadering.
Bij de academische benadering richtten docenten het leren op het door leerlingen laten verkennen van vooraf bepaalde perspectieven, van bijvoorbeeld politici, influencers of belangengroepen (identificatie mechanisme). Ze leerden leerlingen debatteren vanuit deze perspectieven (coördinatie). De academische benadering omvatte gestructureerde werkvormen, zoals debatten, waarin leerlingen vooraf toegewezen perspectieven vertegenwoordigden. Na het debat evalueerden docenten met leerlingen de argumenten en bespraken ze hoe het was om het perspectief van een ander in te nemen. Dit gebeurde bij een les van docent Peter over tolerantie, waarin de volgende stelling centraal stond: tolerantie is een negatief begrip. Vanuit een opgelegd perspectief van voor,- of tegenstanders van deze stelling, moesten de leerlingen op basis van wat ze wisten over waarden en belangen van deze persoon of groep, argumenten verzamelen. Peter vertelde tijdens het interview dat hij deze benadering had gekozen om leerlingen bewust een ander perspectief te laten innemen: “omdat dit heel erg aansluit bij de bubbels die je Nederland steeds meer krijgt, die Twitter bubbels”. Voor Peter was het belangrijk dat de leerlingen ook perspectieven konden innemen buiten hun bubbel.
Bij de persoonlijke benadering lag de nadruk op leerlingen stimuleren om hun eigen perspectief te vormen (transformatie) en respectvol en empathisch te luisteren naar de perspectieven van medeleerlingen (reflectie). Bij de persoonlijke benadering hielden docenten de lessen meer open, waarbij leerlingen hun eigen perspectieven ontwikkelden en met elkaar in discussie gingen. Bij docent Paul bespraken de leerlingen of ze hun organen zouden doneren en wat hun persoonlijke argumenten waren om dit wel of niet te doen. Paul zei tijdens het interview over zijn lesdoelen: “dat ze leren naar elkaar te luisteren en hun eigen mening te verwoorden met argumenten. Daar hamer ik altijd op”.
Vier docenten lieten met name een academische benadering zien, drie een persoonlijke benadering. Vier docenten wisselden tussen beide benaderingen, soms in reactie op wat leerlingen inbrachten. Soms ontstond er frictie, wanneer de benadering van een docent niet overeenkwam met die van een of meerdere leerlingen. Tijdens de les over Israël en Palestina werd de leerlingen bijvoorbeeld gevraagd om vanuit verschillende Israëlische en Palestijnse perspectieven te kijken naar de geschiedenis (academische benadering). Echter, sommige leerlingen weigerden een meer pro-Israëlisch perspectief in te nemen omdat dit de leerlingen persoonlijk raakte[1]. Het persoonlijke perspectief van de leerling en de hoge mate van emotionele betrokkenheid bij het onderwerp zorgde voor frictie met de academische benadering van de docent.
Conclusie
Docenten die multiperspectiviteit academisch benaderen, fungeren als ‘perspective gatekeepers’ en bepalen welke perspectieven in de klas worden besproken. Dit geeft docenten een grote verantwoordelijkheid, want zij beslissen welke verhalen en perspectieven leerlingen wel of niet horen. De keuzen van de docenten sluiten niet altijd aan bij de perspectieven waar leerlingen buiten de klas mee in aanraking komen. Docenten hebben als doel de perspectieven van de leerlingen te verbreden, maar tegelijkertijd kan dit voor frictie zorgen.
Daarom is het voor docenten essentieel kennis te hebben van spanningen en machtsrelaties die er zijn tussen verschillende perspectieven en hoe deze leerlingen persoonlijk kunnen raken. Docenten die multiperspectiviteit persoonlijk benaderen richtten zich voornamelijk op het helpen bij het ontwikkelen van een eigen perspectief. Bij deze benadering is het belangrijk leerlingen te laten reflecteren op hun argumenten, maar ook op mogelijke consequenties van hun ideeën voor anderen in de klas en samenleving.
We denken dat een gebalanceerde aanpak nodig is, waarbij docenten tussen benaderingen kunnen navigeren en zowel luisteren naar persoonlijke perspectieven van leerlingen als belangrijke maatschappelijke perspectieven de klas inbrengen. Op dit moment lijken de benaderingen van multiperspectiviteit intuïtief door docenten ingezet. Het bespreken van de academische of persoonlijke benadering en bijbehorende mechanismen kan helpen bij bewustwording en om systematisch op het leren door multiperspectiviteit in te zetten.
* Bij het maken van deze samenvatting is Chat GPT 3.5 gebruikt voor het vertalen. In het originele artikel is geen gebruikt gemaakt van AI.
Literatuur
Akkerman, S. F., & Bakker, A. (2011). Boundary crossing and boundary objects. Review of educational research, 81(2), 132-169.
Hess, D.E.; McAvoy, P. The Political Classroom: Evidence and Ethics in Democratic Education; Routledge: New York, NY, USA, 2014.
Pace, J.L. Hard Questions: Learning to Teach Controversial Issues. Rowman & Littlefield Publisher: Lanham, MD, USA, 2021.
Wansink, B., Akkerman, S., & Wubbels, T. (2017). Topic variability and criteria in interpretational history teaching. Journal of curriculum studies, 49(5), 640-662.
Wansink, B., Akkerman, S., Zuiker, I., & Wubbels, T. (2018). Where does teaching multiperspectivity in history education begin and end? An analysis of the uses of temporality. Theory & Research in Social Education, 46(4), 495-527.
Originele artikel:
Wansink, B. G. J., Timmer, J., & Bronkhorst, L. H. (2023). Navigating Multiple Perspectives in Discussing Controversial Topics: Boundary Crossing in the Classroom. Education Sciences, 13(9), 938.
[1] Deze les werd gegeven voor de aanslag van Hamas op 7 okotober 2023 en daarop volgende aanvallen van Israël op de Gazastrook.